Theo quy định tại Điều 491 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015, dẫn độ là một trong những hoạt động hợp tác quốc tế trong tố tụng hình sự.

Khoản 1 Điều 32 Luật Tương trợ tư pháp 2007 quy định: “Dẫn độ là việc một nước chuyển giao cho nước khác người có hành vi phạm tội hoặc người bị kết án hình sự đang có mặt trên lãnh thổ nước mình để nước được chuyển giao truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc thi hành án đối với người đó”.

Ví dụ: Ông A là công dân Việt Nam có hành vi giết người trên lãnh thổ nước Việt Nam nhưng sau khi phạm tội thì trốn sang Lào. Hiện nay Việt Nam có ký kết Hiệp định tương trợ tư pháp có quy định về dẫn độ với Lào. Nếu ông A bị bắt khi đang ở Lào và thõa mãn điều kiện được quy định tại Hiệp định thì việc dẫn độ sẽ áp dụng theo Hiệp định tương trợ tư pháp đã ký kết với Lào. Khi Việt nam có yêu cầu dẫn độ thì Lào sẽ dẫn độ ông A về Việt Nam để truy cứu trách nhiệm hình sự.

Đặc điểm của dẫn độ

(i) Dẫn độ là việc một nước chuyển giao một người cho một quốc gia khác. Việc chuyển giao này được thực hiện trên cơ sở yêu cầu dẫn độ của nước yêu cầu. Người bị dẫn độ là người thực hiện hành vi phạm tội trên lãnh thổ nước yêu cầu, đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự (TNHS) hoặc đã bị kết án bằng một bản án hình sự, sau đó bỏ trốn sang nước được yêu cầu. Việc chuyển giao do các cơ quan có thẩm quyền của các quốc gia yêu cầu và được yêu cầu tiến hành.

(ii) Dẫn độ chỉ được thực hiện khi có yêu cầu dẫn độ từ một quốc gia. Nước mà người phạm tội mang quốc tịch, nước nơi hành vi phạm tội xảy ra, nơi tội phạm hoàn thành đều có quyền yêu cầu dẫn độ. Tuy nhiên, việc chấp nhận cho dẫn độ hay không phụ thuộc vào quyết định của nước được yêu cầu dẫn độ. Nếu nhiều nước yêu cầu dẫn độ một người thì nước được yêu cầu căn cứ vào pháp luật nước mình, vào ĐƯQT có liên quan và xem xét trên các mặt chính trị, ngoại giao để chấp nhận yêu cầu dẫn độ của một trong các nước đó.

(iii) Dẫn độ thường được thực hiện trên cơ sở các ĐƯQT hoặc nguyên tắc có đi có lại giữa các quốc gia. ĐƯQT về dẫn độ gồm các điều ước song phương hoặc đa phương, yêu cầu các quốc gia ký kết hoặc gia nhập phải thực hiện theo những quy định đó. Nếu có một yêu cầu dẫn độ phù hợp với điều ước có liên quan giữa các nước thành viên, yêu cầu đó phải được thi hành. Nếu từ chối không có cơ sở thì nước được yêu cầu dẫn độ sẽ vi phạm nghĩa vụ quốc tế của mình. Việc dẫn độ tuân thủ các nguyên tắc của pháp luật quốc tế và những nguyên tắc riêng của dẫn độ.

(iv) Người bị yêu cầu dẫn độ không nhất thiết phải là người đang bị truy nã. Theo quy định của Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015, cơ quan điều tra có thẩm quyền chỉ truy nã đối với bị can (người đã bị khởi tố về hình sự), bị cáo (người đã bị Tòa án quyết định đưa ra xét xử) hoặc người bị kết án phạt tù bỏ trốn. Tuy nhiên, trên thực tế, các quốc gia trên thế giới thường chỉ yêu cầu dẫn độ để truy cứu TNHS đối với các đối tượng đã bị khởi tố hình sự và khi các đối tượng này bỏ trốn thì các cơ quan có thẩm quyền của các nước đều ra quyết định truy nã hoặc đề nghị Interpol ra thông báo đỏ (lệnh truy nã quốc tế).

Mục đích, ý nghĩa của hoạt động dẫn độ

Hoạt động dẫn độ trong khuôn khổ hợp tác quốc tế nhằm mục đích chuyển giao người bị tình nghi, người bị buộc tội hoặc người bị kết án về lại quốc gia đang giải quyết vụ án hình sự đối với họ, ngăn chặn việc họ lẩn trốn hay di chuyển qua các quốc gia khác, thông qua đó bảo đảm việc giải quyết vụ án hình sự được nhanh chóng.

Hoạt động dẫn độ làm tăng cường mối quan hệ hợp tác quốc tế giữa các quốc gia trên thế giới trong lĩnh vực đấu tranh phòng, chống tội phạm, củng cố mối quan hệ hợp tác quốc tế giữa các quốc gia trong lĩnh vực tư pháp hình sự nói riêng và trong hợp tác quốc tế nói chung.