Thực tế đã chứng minh, ở mỗi vùng miền trong một quốc gia có cùng tiếng nói hoặc nhiều quốc gia sử dụng chung một tiếng nói thường có sự khác nhau về âm điệu rất rõ nét, nên việc nhận biết giọng nói sẽ góp phần giúp cho công tác điều tra xác định được vùng, miền của đối tượng gây án.
Căn cứ Điều 191 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 quy định về nhận biết giọng nói như sau:
Điều 191. Nhận biết giọng nói
1. Khi cần thiết, Điều tra viên có thể cho bị hại, người làm chứng hoặc người bị bắt, bị tạm giữ, bị can nhận biết giọng nói.
Số giọng nói được đưa ra để nhận biết ít nhất phải là ba và phải có âm sắc, âm lượng tương tự nhau.
Trước khi tiến hành nhận biết giọng nói, Điều tra viên phải thông báo cho Viện kiểm sát cùng cấp để cử Kiểm sát viên kiểm sát việc nhận biết giọng nói. Kiểm sát viên phải có mặt để kiểm sát việc nhận biết giọng nói. Nếu Kiểm sát viên vắng mặt thì ghi rõ vào biên bản nhận biết giọng nói.
2. Những người sau đây phải tham gia việc nhận biết giọng nói:
a) Giám định viên về âm thanh;
b) Người được yêu cầu nhận biết giọng nói;
c) Người được đưa ra để nhận biết giọng nói, trừ trường hợp việc nhận biết giọng nói được thực hiện qua phương tiện ghi âm;
d) Người chứng kiến.
3. Nếu người làm chứng, bị hại được yêu cầu nhận biết giọng nói thì trước khi tiến hành, Điều tra viên phải giải thích cho họ biết trách nhiệm về việc từ chối, trốn tránh khai báo hoặc cố ý khai báo gian dối. Việc này phải ghi vào biên bản.
4. Điều tra viên phải hỏi trước người được yêu cầu nhận biết giọng nói về những đặc điểm mà nhờ đó họ có thể nhận biết được giọng nói.
Trong quá trình tiến hành nhận biết giọng nói, Điều tra viên không được đặt câu hỏi gợi ý. Sau khi người được yêu cầu nhận biết giọng nói đã xác nhận được tiếng nói trong số giọng nói được đưa ra thì Điều tra viên yêu cầu họ giải thích là họ đã căn cứ vào đặc điểm gì mà xác nhận giọng nói đó.
5. Biên bản nhận biết giọng nói được lập theo quy định tại Điều 178 của Bộ luật này. Biên bản ghi rõ nhân thân, tình trạng sức khỏe của người được yêu cầu nhận biết giọng nói và của những người được đưa ra để nhận biết giọng nói; đặc điểm của giọng nói được đưa ra để nhận biết, lời trình bày của người nhận biết giọng nói; điều kiện về không gian khi thực hiện nhận biết giọng nói.
Theo đó, nhận biết giọng nói là một biện pháp điều tra hình sự do chủ thể có thẩm quyền điều tra tiến hành trong giai đoạn điều tra thông qua việc cho người bị hại, người làm chứng hoặc người bị bắt, bị tạm giữ, bị can lắng nghe các giọng nói tương tự như giọng nói mà họ đã nghe được trong vụ án để lựa chọn giọng nói nào là giọng nói mà họ đã nghe được trong vụ án, từ đó làm căn cứ để cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng xác định người nào từng xuất hiện trong vụ án hình sự.
– Các chủ thể có liên quan đến biện pháp nhận biết giọng nói:
+ Chủ thể tiến hành biện pháp nhận biết giọng nói: Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra, Điều tra viên là chủ thể tiến hành nhận biết giọng nói; Kiểm sát viên là chủ thể tiến hành kiểm sát hoạt động nhận biết giọng nói.
+ Chủ thể thực hiện việc nhận biết giọng nói: Bị hại, người làm chứng hoặc người bị bắt, bị tạm giữ, bị can đã nghe thấy giọng nói hoặc có giọng nói cần nhận biết trong vụ án.
+ Chủ thể tham gia vào việc nhận biết giọng nói: Giám định viên về âm thanh, người được đưa ra để nhận biết giọng nói, người chứng kiến.
Đặc điểm của giọng nói không rõ ràng, đối tượng có thể thay đổi giọng nói và thời điểm diễn ra sự việc khả năng nhận biết bằng thị giác của người nhận dạng bị hạn chế (do trời tối, có vật ngăn cách với người thực hiện hành vi hoặc người nghe thấy tiếng nói bị mù lòa, bị bịt mắt không nhìn thấy…) không nhìn thấy người nói, chỉ nghe thấy âm thanh nên dễ quên, vì thế nhận dạng người qua giọng nói có thể được tiến hành độc lập nhưng thường được tiến hành để bổ sung cho nhận dạng người qua đặc điểm bề ngoài.
Nếu cần tiến hành nhận dạng người qua theo cả hai trường hợp thì nhận biết giọng nói được tiến hành trước, sau đó mới nhận dạng người qua đặc điểm bề ngoài. Thực chất nhận biết giọng nói là quá trình người được yêu cầu nhận biết giọng nói hồi tưởng, tái hiện, nhớ lại giọng nói mà họ đã nghe thấy trước khi được nghe lại giọng nói đó.
Để đảm bảo sự chính xác của kết quả nhận biết giọng nói, Điều tra viên phải đưa số giọng nói ra để nhận biết ít nhất phải là ba và phải có âm sắc, âm lượng tương tự nhau. Ngoài giọng nói của đối tượng chính (đối tượng xác định có liên quan đến vụ án) còn phải đưa giọng nói của đối tượng tương tự để nhận biết. Đối tượng tương tự phải là đối tượng được xác định hoàn toàn không có liên quan đến vụ án.
* Lưu ý: Do biện pháp nhận biết giọng nói phụ thuộc hoàn toàn vào tri giác của người nhận biết nên trong nhiều trường hợp, độ tin cậy của kết quả nhận biết giọng nói không cao. Bên cạnh đó cơ quan có thẩm quyền cũng không thể buộc chủ thể nhận biết phải bảo đảm tính chính xác của kết quả nhận biết. Vì vậy, biện pháp nhận biết giọng nói không phải luôn xác định được sự thật, và cũng không thể buộc người nhận biết chịu trách nhiệm về câu trả lời của họ, trừ trường hợp họ cố ý khai báo gian dối.
