Giai đoạn xét xử bao gồm hai cấp xét xử là xét xử sơ thẩm và xét xử phúc thẩm theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 về nguyên tắc “Chế độ xét xử sơ thẩm, phúc thẩm được bảo đảm”.
Xét xử sơ thẩm và xét phúc thẩm trong vụ án hình sự
| Tiêu chí | Xét xử sơ thẩm | Xét xử phúc thẩm |
| Khái niệm | Là cấp xét xử thứ nhất của giai đoạn xét xử, bắt đầu từ khi Tòa án có thẩm quyền xét xử sơ thẩm thụ lý hồ sơ vụ án, xem xét, đánh giá toàn diện vụ án nhằm xác định có hay không có tội phạm và các tình tiết khác của vụ án và kết thúc khi Tòa án sơ thẩm ra bản án hoặc quyết định đình chỉ vụ án. | Là cấp xét xử thứ hai của giai đoạn xét xử, bắt đầu từ khi Tòa án cấp trên trực tiếp của Tòa án cấp sơ thẩm nhận được hồ sơ vụ án, kháng cáo, kháng nghị và chứng cứ, tài liệu, đồ vật kèm theo (nếu có) để tiến hành các hoạt động tố tụng nhằm xét xử lại bản án hoặc xem xét lại quyết định sơ thẩm bị kháng cáo, kháng nghị và kết thúc khi Tòa án cấp phúc thẩm ra bản án hoặc quyết định đình chỉ xét xử phúc thẩm. |
| Thời điểm bắt đầu và kết thúc của thủ tục xét xử | Bắt đầu từ khi Tòa án có thẩm quyền nhận được toàn bộ hồ sơ vụ án kèm theo bản cáo trạng hoặc quyết định truy tố bị can (đối với trường hợp áp dụng theo thủ tục rút gọn) do Viện kiểm sát chuyển sang và kết thúc sau khi Tòa án ra bản án hoặc quyết định đình chỉ vụ án. | Bắt đầu từ khi Tòa án cấp trên trực tiếp của Tòa án cấp sơ thẩm nhận được hồ sơ vụ án có kháng cáo, kháng nghị và chứng cứ, tài liệu, đồ vật kèm theo (nếu có) từ Tòa án cấp sơ thẩm chuyển lên.
Kết thúc khi Tòa án cấp phúc thẩm ra bản án hoặc quyết định đình chỉ xét xử phúc thẩm, mặc dù bản án hoặc quyết định của Tòa án cấp phúc thẩm trong một số trường hợp có thể bị xem xét lại theo thủ tục giám đốc thẩm hoặc tái thẩm khi có căn cứ theo quy định pháp luật, tuy nhiên bản án hoặc quyết định của Tòa án cấp phúc thẩm đã tuyên có hiệu lực ngay và là căn cứ để thi hành án. |
| Thẩm quyền | TAND khu vực xét xử sơ thẩm những vụ án hình sự về tội phạm ít nghiêm trọng, tội phạm nghiêm trọng, tội phạm rất nghiêm trọng và tội phạm đặc biệt nghiêm trọng mà mức cao nhất của khung hình phạt do Bộ luật Hình sự quy định đến 20 năm tù.
TAND cấp tỉnh xét xử sơ thẩm những vụ án: – Vụ án hình sự về các tội phạm không thuộc thẩm quyền của TAND khu vực; – Vụ án hình sự thuộc thẩm quyền xét xử của TAND khu vực nhưng có nhiều tình tiết phức tạp, liên quan đến nhiều cấp, nhiều ngành, dư luận xã hội đặc biệt quan tâm; vụ án mà khi xử lý có ảnh hưởng đến chính trị, đối ngoại; vụ án mà người phạm tội là cán bộ lãnh đạo chủ chốt từ cấp tỉnh trở lên, người có chức sắc trong tôn giáo hoặc có uy tín cao trong dân tộc thiểu số. TAQS khu vực xét xử sơ thẩm những vụ án hình sự về tội phạm ít nghiêm trọng, tội phạm nghiêm trọng và tội phạm rất nghiêm trọng, trừ tội phạm, vụ án: – Các tội xâm phạm an ninh quốc gia; – Các tội phá hoại hòa bình, chống loài người và tội phạm chiến tranh; – Các tội quy định tại các điều 123, 125, 126, 227, 277, 278, 279, 280, 282, 283, 284, 286, 287, 288, 337, 368, 369, 370, 371, 399 và 400 của Bộ luật Hình sự; – Các tội phạm được thực hiện ở ngoài lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; – Vụ án hình sự có bị cáo, bị hại, đương sự ở nước ngoài hoặc tài sản có liên quan đến vụ án ở nước ngoài. TAQS cấp quân khu xét xử sơ thẩm những vụ án: – Vụ án hình sự về các tội phạm không thuộc thẩm quyền của TAQS khu vực; – Vụ án hình sự thuộc thẩm quyền xét xử của TAQS khu vực nhưng có nhiều tình tiết phức tạp khó đánh giá, thống nhất về tính chất vụ án hoặc liên quan đến nhiều cấp, nhiều ngành; vụ án mà bị cáo là Thẩm phán, Kiểm sát viên, Điều tra viên, cán bộ lãnh đạo chủ chốt từ cấp tỉnh, Trung đoàn trưởng và tương đương trở lên, người có chức sắc trong tôn giáo hoặc có uy tín cao trong dân tộc thiểu số. |
Tòa án cấp trên trực tiếp của Tòa án đã xét xử sơ thẩm vụ án hình sự bị kháng cáo, kháng nghị sẽ là Tòa án có thẩm quyền xét xử phúc thẩm đối với bản án, quyết định sơ thẩm. |
| Nhiệm vụ của cấp xét xử | Xem xét, đánh giá và giải quyết một cách toàn diện vụ án theo quy định của pháp luật. Cụ thể thông qua hoạt động tố tụng đặc trưng như nghiên cứu hồ sơ vụ án, xét hỏi, tranh luận… diễn ra ở giai đoạn chuẩn bị xét xử hay công khai tại phiên tòa giữa các chủ thể có liên quan, từ đó giúp Tòa án đánh giá và xác định được tội phạm và chủ thể thực hiện tội phạm, các tình tiết khác liên quan đến vụ án… Thông qua các hoạt động của giai đoạn xét xử sơ thẩm, Tòa án kiểm tra được tính hợp pháp và có căn cứ của chứng cứ tài liệu mà cơ quan có thẩm quyền trước đó đã thu thập được để đưa ra bản án hoặc quyết định đúng chủ thể, đúng tội danh với hình phạt tương xứng với mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội, đúng quy định pháp luật, từ đó bảo đảm thực hiện được nhiệm vụ của tố tụng hình sự. | Xem xét lại toàn bộ hoặc một phần bản án, quyết định sơ thẩm bị kháng cáo, kháng nghị, nhằm kiểm tra lại tính hợp pháp, tính có căn cứ của bản án hoặc quyết định sơ thẩm. Từ đó, Tòa án cấp phúc thẩm kịp thời khắc phục, sửa chữa những sai lầm, thiếu sót trong bản án, quyết định của Tòa án cấp dưới đã tuyên, bảo đảm việc xét xử đúng chủ thể, đúng tội, đúng pháp luật, không bỏ lọt tội phạm, không làm oan, bảo vệ quyền và lợi ích của người tham gia tố tụng. |
