Tố giác về tội phạm là hành vi tích cực, thể hiện trách nhiệm công dân, góp phần phát hiện, ngăn chặn và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm pháp luật, hạn chế hậu quả đến mức thấp nhất, bảo vệ cuộc sống bình yên của gia đình và xã hội.
Căn cứ Điều 144 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 quy định về tố giác về tội phạm như sau:
Điều 144. Tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố
1. Tố giác về tội phạm là việc cá nhân phát hiện và tố cáo hành vi có dấu hiệu tội phạm với cơ quan có thẩm quyền.
(i) Chủ thể có quyền tố giác về tội phạm: Cá nhân có quyền và nghĩa vụ tố cáo những hành vi vi phạm pháp luật hình sự mà họ biết. Quy định này tạo điều kiện cho Nhân dân tham gia rộng rãi vào việc đấu tranh phòng, chống tội phạm và nâng cao ý thức được trách nhiệm công dân trong việc tuân thủ pháp luật.
Lưu ý: Người nào cố ý tố giác về tội phạm sai sự thật thì tuỳ tính chất, mức độ vi phạm mà bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của luật.
(ii) Thẩm quyền tiếp nhận tố giác về tội phạm:
Cá nhân có thể tố giác những hành vi vi phạm pháp luật hình sự mà họ biết với bất kỳ cơ quan, tổ chức nào mà không nhất thiết phải là cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng.
Điều 145 Bộ luật Tố tụng Hình sự không quy định công dân phải nộp đơn tố giác tại nơi xảy ra vụ việc hoặc nơi người bị tố giác cư trú. Công dân có thể gửi tố giác về tội phạm đến bất kỳ cơ quan nào có thẩm quyền tiếp nhận được pháp luật quy định, như: Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Công an xã, phường…
Quy định này tạo điều kiện cho cơ chế thông tin về tội phạm được cơ quan có thẩm quyền nhanh chóng tiếp nhận và giải quyết, đồng thời nâng cao trách nhiệm của cơ quan, tổ chức tiếp nhận tố giác trong đấu tranh với tội phạm, bảo vệ trật tự xã hội, bảo vệ quyền lợi của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ chức.
Cơ quan, tổ chức nhận được tố giác của cá nhân có trách nhiệm tiếp nhận, không được từ chối, tiến hành lập biên bản và chuyển ngay cho cơ quan có thẩm quyền giải quyết tố giác theo luật định.
(iii) Nội dung và hình thức của tố giác về tội phạm:
Do tố giác của công dân được thực hiện bởi bất kỳ cá nhân nào trong xã hội (không phân biệt trình độ văn hóa, độ tuổi,…) nên tố giác của công dân không cần phải được luật hóa về nội dung thể hiện.
Tuy nhiên, về cơ bản có thể thấy tố giác của công dân phải thể hiện rõ nội dung tố cáo của một cá nhân cụ thể về một hành vi cụ thể mà họ cho là tội phạm ở một địa điểm và thời gian xác định với mong muốn vụ việc đó được xử lý bởi cơ quan có thẩm quyền.
Tố giác có thể trực tiếp bằng lời nói, có thể bằng thư, điện thoại, văn bản… Trường hợp người bị hại trình báo về sự kiện phạm tội cũng được coi là tố giác của cá nhân.
(iv) Mục đích, ý nghĩa của tố giác về tội phạm:
Tố giác tội phạm giúp cho các cơ quan có thẩm quyền nhanh chóng nắm được nguồn tin về tội phạm, chuyển cho cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng thụ lý và giải quyết, làm cơ sở cho việc giải quyết đúng đắn vụ án hình sự. Việc tố giác tội phạm còn góp phần giảm thiểu hậu quả nghiêm trọng gây ra cho xã hội nói chung và người bị hại nói riêng.
