Hỏi cung bị can là một biện pháp phát hiện, thu thập chứng cứ trong tố tụng hình sự, do điều tra viên tiến hành bằng cách đặt câu hỏi để bị can trả lời và ghi nhận thông qua việc ghi âm, ghi hình có âm thanh, trong biên bản hỏi cung bị can.
Căn cứ Điều 183 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 quy định về hỏi cung bị can như sau:
Điều 183. Hỏi cung bị can
1. Việc hỏi cung bị can do Điều tra viên tiến hành ngay sau khi có quyết định khởi tố bị can. Có thể hỏi cung bị can tại nơi tiến hành điều tra hoặc tại nơi ở của người đó. Trước khi hỏi cung bị can, Điều tra viên phải thông báo cho Kiểm sát viên và người bào chữa thời gian, địa điểm hỏi cung. Khi xét thấy cần thiết, Kiểm sát viên tham gia việc hỏi cung bị can.
2. Trước khi tiến hành hỏi cung lần đầu, Điều tra viên phải giải thích cho bị can biết rõ quyền và nghĩa vụ theo quy định tại Điều 60 của Bộ luật này. Việc này phải ghi vào biên bản.
Trường hợp vụ án có nhiều bị can thì hỏi riêng từng người và không để họ tiếp xúc với nhau. Có thể cho bị can viết bản tự khai của mình.
3. Không hỏi cung bị can vào ban đêm, trừ trường hợp không thể trì hoãn được nhưng phải ghi rõ lý do vào biên bản.
4. Kiểm sát viên hỏi cung bị can trong trường hợp bị can kêu oan, khiếu nại hoạt động điều tra hoặc có căn cứ xác định việc điều tra vi phạm pháp luật hoặc trong trường hợp khác khi xét thấy cần thiết. Việc Kiểm sát viên hỏi cung bị can được tiến hành theo quy định tại Điều này.
5. Điều tra viên, Cán bộ điều tra, Kiểm sát viên, Kiểm tra viên bức cung, dùng nhục hình đối với bị can thì phải chịu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật hình sự.
6. Việc hỏi cung bị can tại cơ sở giam giữ hoặc tại trụ sở Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra phải được ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh.
Việc hỏi cung bị can tại địa điểm khác được ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh theo yêu cầu của bị can hoặc của cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng.
Theo đó, hỏi cung bị can là một biện pháp điều tra hình sự đối với bị can là cá nhân, do chủ thể có thẩm quyền tiến hành tố tụng tiến hành trong giai đoạn điều tra, truy tố nhằm thu thập thông tin về vụ án hình sự thông qua việc lắng nghe bị can trình bày các tình tiết của vụ án và đặt câu hỏi để bị can trả lời nhằm làm rõ các tình tiết đó.
Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra, Điều tra viên; Cấp trưởng, Cấp phó và Cán bộ điều tra thuộc một số cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra; Kiểm sát viên là các chủ thể có thẩm quyền hỏi cung bị can.
Việc hỏi cung bị can nhằm khai thác thông tin trực tiếp từ người bị xác định là đã thực hiện hành vi mà Bộ luật Hình sự quy định là tội phạm.
Thông qua việc hỏi cung bị can, cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng có thể biết được các thông tin cơ bản nhất về vụ án, như thời gian, địa điểm, công cụ, phương tiện gây án, yếu tố và mức độ lỗi của bị can, động cơ, mục đích thực hiện việc phạm tội,…
Thông tin thu thập được từ việc hỏi cung bị can là thông tin trực tiếp nhất, không qua khâu trung gian và là một trong những cơ sở quan trọng để làm rõ các yếu tố của cấu thành tội phạm và các tình tiết khác của vụ án.
Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, xuất phát từ nhu cầu bảo vệ bản thân và né tránh trách nhiệm pháp lý về sau, các thông tin mà bị can cung cấp cho cơ quan có thẩm quyền thông qua hoạt động hỏi cung không phải lúc nào cũng chính xác.
* Lưu ý: Trong quá trình hỏi cung, bị can có thể khai hoặc không khai báo. Trong trường hợp bị can không khai báo, cơ quan có thẩm quyền vẫn phải tiến hành hoạt động hỏi cung và ghi rõ trong biên bản hỏi cung bị can kể cả những câu hỏi mà bị can không trả lời.
