Khám nghiệm tử thi giúp cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng xác định nguyên nhân và thời gian tử vong; xác định hoặc dự đoán công cụ gây án; phương thức, thủ đoạn gây án; xác định hành vi và diễn biến của hành vi phạm tội và các tình tiết khác có ý nghĩa đối với việc giải quyết vụ án hình sự.
Căn cứ Điều 202 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 quy định về khám nghiệm tử thi như sau:
Điều 202. Khám nghiệm tử thi
1. Việc khám nghiệm tử thi do giám định viên pháp y tiến hành dưới sự chủ trì của Điều tra viên và phải có người chứng kiến.
Trước khi khám nghiệm tử thi, Điều tra viên phải thông báo cho Viện kiểm sát cùng cấp biết về thời gian và địa điểm tiến hành khám nghiệm để cử Kiểm sát viên kiểm sát việc khám nghiệm tử thi. Kiểm sát viên phải có mặt để kiểm sát việc khám nghiệm tử thi.
2. Giám định viên kỹ thuật hình sự có thể được mời tham gia khám nghiệm tử thi để phát hiện, thu thập dấu vết phục vụ việc giám định.
3. Khi khám nghiệm tử thi phải tiến hành chụp ảnh, mô tả dấu vết để lại trên tử thi; chụp ảnh, thu thập, bảo quản mẫu vật phục vụ công tác trưng cầu giám định; ghi rõ kết quả khám nghiệm vào biên bản. Biên bản khám nghiệm tử thi được lập theo quy định tại Điều 178 của Bộ luật này.
4. Trường hợp cần khai quật tử thi thì phải có quyết định của Cơ quan điều tra và thông báo cho người thân thích của người chết biết trước khi tiến hành. Trường hợp người chết không có hoặc không xác định được người thân thích của họ thì thông báo cho đại diện chính quyền xã, phường, thị trấn nơi chôn cất tử thi biết.
Theo đó, khám nghiệm tử thi là một biện pháp điều tra hình sự do chủ thể có thẩm quyền điều tra tiến hành trên cơ thể người đã chết nhằm tìm kiếm dấu vết hình sự, chứng cứ và các thông tin khác về tội phạm, thông qua đó xác định nguyên nhân tử vong, thời gian tử vong, phương thức, thủ đoạn và công cụ phạm tội, diễn biến của việc thực hiện tội phạm và các tình tiết khác có ý nghĩa đối với việc giải quyết vụ án hình sự.
– Chủ thể và giai đoạn tố tụng tiến hành khám nghiệm tử thi: Việc khám nghiệm tử thi do giám định viên pháp y tiến hành dưới sự chủ trì của Điều tra viên và dưới sự kiểm sát của Kiểm sát viên trong giai đoạn khởi tố, điều tra.
– Đối tượng bị tiến hành khám nghiệm tử thi: Việc khám nghiệm tử thi được thực hiện trên cơ thể người đã chết. Người này có thể là người bị hại hoặc những người khác đã chết có liên quan đến vụ án hình sự (ví dụ: người bị tình nghi đã tự tử, người có liên quan khác đã chết…).
– Hoạt động đặc trưng: Quan sát, giải phẫu tử thi, ghi hình, chụp ảnh, vẽ sơ đồ cơ thể, mô tả dấu vết để lại trên tử thi; thu thập, bảo quản mẫu vật…
* Lưu ý: Trong một số trường hợp vụ án có người chết nhưng không tìm kiếm được thi thể thì sẽ không có việc khám nghiệm tử thi.
Hầu hết các vụ án mạng khi xảy ra thì những người thân của người bị hại đều hợp tác và phối hợp với các cơ quan chức năng trong quá trình tiến hành khám nghiệm tử thi.
Bên cạnh đó, có rất nhiều vụ án tai nạn giao thông, tai nạn lao động hoặc chết trong một số trường hợp khác, sau khi xảy ra vụ việc giữa người thân của người bị hại và những người liên quan thỏa thuận với nhau về tình cảm, bồi thường nên cương quyết không hợp tác, phối hợp với các cơ quan chức năng, cương quyết không cho các cơ quan chức năng tiến hành khám nghiệm tử thi mà không có một quy định, chế tài nào bắt buộc những người này phải chấp hành các yêu cầu, đề nghị của Cơ quan điều tra.
