Đối chất là biện pháp điều tra được Điều tra viên hoặc Kiểm sát viên thực hiện dưới hình thức cho hai hay nhiều người tham gia tố tụng trong vụ án hình sự đã được khởi tố, cùng một lúc tham gia tranh luận và chất vấn lẫn nhau dưới sự hướng dẫn trực tiếp của người tiến hành tố tụng nhằm làm rõ những tình tiết mâu thuẫn trong lời khai trước đó của họ, qua đó xác định tính đúng đắn trong lời khai giữa hai hay nhiều người để tìm ra sự thật của vụ án.
Căn cứ Điều 189 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 quy định về đối chất như sau:
Điều 189. Đối chất
1. Trường hợp có mâu thuẫn trong lời khai giữa hai người hay nhiều người mà đã tiến hành các biện pháp điều tra khác nhưng chưa giải quyết được mâu thuẫn thì Điều tra viên tiến hành đối chất. Trước khi tiến hành đối chất, Điều tra viên phải thông báo cho Viện kiểm sát cùng cấp để cử Kiểm sát viên kiểm sát việc đối chất. Kiểm sát viên phải có mặt để kiểm sát việc đối chất. Nếu Kiểm sát viên vắng mặt thì ghi rõ vào biên bản đối chất.
2. Nếu có người làm chứng hoặc bị hại tham gia thì trước khi đối chất Điều tra viên phải giải thích cho họ biết trách nhiệm về việc từ chối, trốn tránh khai báo hoặc cố tình khai báo gian dối. Việc này phải ghi vào biên bản.
3. Khi bắt đầu đối chất, Điều tra viên hỏi về mối quan hệ giữa những người tham gia đối chất, sau đó hỏi họ về những tình tiết cần làm sáng tỏ. Sau khi nghe đối chất, Điều tra viên có thể hỏi thêm từng người.
Trong quá trình đối chất, Điều tra viên có thể đưa ra chứng cứ, tài liệu, đồ vật có liên quan; có thể để cho những người tham gia đối chất hỏi lẫn nhau; câu hỏi và trả lời của những người này phải ghi vào biên bản.
Chỉ sau khi những người tham gia đối chất đã khai xong mới được nhắc lại những lời khai trước đó của họ.
4. Biên bản đối chất được lập theo quy định tại Điều 178 của Bộ luật này. Việc đối chất có thể ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh.
5. Trường hợp cần thiết, Kiểm sát viên có thể tiến hành đối chất. Việc đối chất được tiến hành theo quy định tại Điều này.
Theo đó, đối chất là một biện pháp điều tra do chủ thể có thẩm quyền tiến hành tố tụng tiến hành đối với những người tham gia tố tụng nhất định khi họ có lời khai mâu thuẫn với nhau về cùng một vấn đề mà cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng không thể tự mình làm sáng tỏ được, giúp cơ quan có thẩm quyền so sánh, sàng lọc, đối chiếu các thông tin từ lời khai của những người này, thông qua đó góp phần xác định sự thật của vụ án hình sự.
Điều kiện tiến hành biện pháp đối chất: Việc đối chất chỉ được tiến hành khi thỏa mãn cả hai điều kiện sau đây:
(i) Có sự mâu thuẫn trong lời khai giữa những người tham gia tố tụng;
(ii) Điều tra viên đã tiến hành các biện pháp điều tra khác nhưng vẫn chưa giải quyết được mâu thuẫn.
Trong trường hợp vụ án có bị hại là người dưới 18 tuổi mà cần đối chất giữa bị hại với bị can, bị cáo thì việc đối chất này chỉ được thực hiện khi cơ quan có thẩm quyền nhận thấy rằng nếu không đối chất thì không thể giải quyết được vụ án.
Mục đích của việc đối chất là nhằm giải quyết mâu thuẫn, xác định tính đúng đắn trong lời khai giữa hai hay nhiều người để tìm ra sự thật của vụ án, có thể cho đối chất giữa bị can này với bị can khác, giữa bị can với bị hại, giữa bị hại với người làm chứng.
* Lưu ý: Không phải trong mọi trường hợp, việc đối chất đều có thể giúp cơ quan điều tra xác định được sự thật.
