Mua nhà ở xã hội thông qua môi giới, giao dịch bằng “suất chênh” hay vi bằng tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý, có thể khiến người dân mất tiền, mất quyền sở hữu và vướng tranh chấp kéo dài, làm méo mó chính sách an sinh của Nhà nước.
Nhà ở xã hội là một loại hình bất động sản đặc thù, được Nhà nước hỗ trợ nhằm giúp đỡ những người có thu nhập thấp có cơ hội sở hữu nhà ở với mức giá ưu đãi. Đối với những người có thu nhập thấp, cụ thể là một hộ gia đình hai vợ chồng dưới 30 triệu đồng/tháng, họ có thể đủ điều kiện mua nhà ở xã hội.
Tuy nhiên, hàng loạt dấu hiệu trục lợi nhà ở xã hội đã xuất hiện làm méo mó tính nhân văn của chính sách này, gây bức xúc dư luận, ảnh hưởng đến người dân có nhu cầu thực. Điều này đòi hỏi các cơ quan chức năng cần sớm có giải pháp xử lý, phạt nặng để răn đe.
Tại Hà Nội, thời gian qua liên tục xuất hiện tình trạng môi giới mời chào “suất ngoại giao” tại các dự án đang mở bán. Mức tiền chênh dao động từ vài trăm triệu đến cả tỷ đồng/căn. Tình trạng làm giả hồ sơ, khai khống bảng lương, giả mạo giấy tờ để đủ điều kiện mua hoặc thuê nhà ở xã hội cũng xuất hiện không ít.
Bên cạnh đó, việc sử dụng sai mục đích – cho thuê, cho mượn nhà ở xã hội, thậm chí mua đi bán lại trước thời hạn vẫn đang âm thầm diễn ra. Nhiều căn nhà chưa đủ điều kiện bán lại trong 5 năm, nhưng các giao dịch vẫn được thực hiện thông qua vi bằng – hình thức không có giá trị chuyển quyền sở hữu, nhưng lại được dùng để lách luật.
Tình trạng đầu cơ nhà ở xã hội, chờ khách mua lại để bán thu chênh lệch với mức giá cao gấp 3 – 4 lần giá ưu đãi ban đầu cũng đã diễn ra ở nhiều dự án. Có không ít doanh nghiệp bất động sản còn trục lợi bằng cách bắt người mua đóng tiền hồ sơ, bán nhà kèm hợp đồng nội thất… Trong các hợp đồng cài cắm điều khoản không được phát tán thông tin, khiến người mua chịu thiệt mà không dám lên tiếng.
Có thể thấy, đằng sau sức nóng của thị trường nhà ở xã hội là không ít rủi ro tiềm ẩn, đặc biệt khi người dân thiếu thông tin và tin theo môi giới trung gian. Việc trục lợi không chỉ làm méo mó chính sách an sinh, mà còn có thể đẩy chính người mua vào những hệ lụy pháp lý khó lường. Vì thế, việc nhận diện rõ những nguy cơ này là điều cần thiết để nhà ở xã hội thực sự đến đúng người, đúng mục tiêu.
Để bảo vệ quyền lợi của mình, người mua cần hiểu rõ các phương thức lừa đảo phổ biến cũng như những biện pháp phòng tránh hiệu quả. Một trong những chiêu trò phổ biến nhất của các đối tượng lừa đảo là hứa hẹn suất nội bộ, suất ngoại giao. Các môi giới thường quảng cáo rằng có thể giúp khách hàng mua được nhà ở xã hội mà không cần xét duyệt hoặc có suất ưu tiên. Nhưng theo quy định của pháp luật, mọi giao dịch nhà ở xã hội đều phải trải qua quy trình xét duyệt chặt chẽ từ chủ đầu tư và cơ quan quản lý nhà nước. Vì vậy, nếu có người cam kết hỗ trợ mua nhà ở xã hội mà không cần xét duyệt, người mua cần cảnh giác cao độ.
Bên cạnh đó, nhiều môi giới sử dụng hình thức ký hợp đồng tư vấn pháp lý hoặc hợp đồng hỗ trợ hồ sơ để lách luật. Họ yêu cầu người mua đặt cọc giữ chỗ hoặc trả phí tư vấn với lời hứa đảm bảo suất mua nhà hoặc bốc thăm trúng quyền mua. Tuy nhiên, sau khi nhận tiền, các đối tượng này có thể chậm trễ trong việc thực hiện cam kết, thậm chí mất liên lạc hoàn toàn, khiến khách hàng rơi vào tình trạng tiền mất tật mang.
Ngoài ra, một số trường hợp khác, môi giới cam kết giao nhà nhanh chóng mà không cần xét duyệt. Quy trình xét duyệt hồ sơ mua nhà ở xã hội thường kéo dài từ 30 – 60 ngày và phải tuân theo các tiêu chí cụ thể về thu nhập, tình trạng nhà ở và hộ khẩu thường trú. Do đó, nếu có người tuyên bố có thể “chạy suất” trong thời gian ngắn mà không cần đáp ứng các điều kiện pháp lý, rất có thể đó là dấu hiệu của hành vi lừa đảo.
Không chỉ vậy, một số dự án nhà ở xã hội chưa được cấp phép nhưng vẫn được rao bán rầm rộ. Các môi giới bất động sản lợi dụng sự thiếu hiểu biết của người dân để nhận đặt cọc mua nhà ngay cả khi dự án chưa hoàn thiện pháp lý. Khi dự án không được triển khai hoặc bị đình trệ, khách hàng có nguy cơ mất trắng số tiền đã nộp. Do đó, người dân cần đặc biệt cẩn trọng và chỉ tham gia giao dịch với những dự án đã được phê duyệt hợp pháp.
Những người dân có nhu cầu mua nhà xã hội cần tìm hiểu thật kỹ những thông tin chính thức từ chủ đầu tư, hoặc các cơ quan quản lý nhà nước, chủ động tìm hiểu thông tin và nghiên cứu kỹ các quy định để thực hiện trong quá trình nộp hồ sơ cũng như đăng ký mua nhà ở xã hội.
Nguồn cầu mua các suất nhà ở xã hội nhiều trong nguồn cung thì hạn chế, vì vậy nhiều người dân tìm kiếm mua nhà xã hội dễ trúng bẫy của các môi giới, trung gian.
Để tránh bị lừa đảo khi mua nhà ở xã hội, người dân cần trang bị kiến thức pháp lý và thận trọng trong mọi giao dịch. Trước hết, cần xác minh tính pháp lý của dự án thông qua Sở Xây dựng địa phương hoặc Bộ Xây dựng để bảo đảm dự án đã được cấp phép hợp pháp.
Bên cạnh đó, người mua nên làm việc trực tiếp với chủ đầu tư, không thông qua trung gian mập mờ và chỉ ký hợp đồng có công chứng rõ ràng. Tuyệt đối không chuyển tiền khi chưa có hợp đồng hợp pháp, đặc biệt nếu môi giới yêu cầu đặt cọc mà không có giấy tờ đảm bảo.
Đồng thời, cần kiểm tra kỹ quy trình mua bán, bởi nhà ở xã hội không thể giao dịch tùy tiện hay “chạy suất” ngoài quy định. Nếu phát hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, người dân nên báo ngay cho cơ quan chức năng, bao gồm Sở Xây dựng, Bộ Xây dựng hoặc cơ quan công an để được hỗ trợ kịp thời.
Trong trường hợp không may bị lừa đảo, người dân cần nhanh chóng thực hiện các biện pháp để bảo vệ quyền lợi. Trước tiên, cần thu thập đầy đủ bằng chứng, bao gồm hợp đồng, biên lai chuyển tiền, tin nhắn và email trao đổi với môi giới để làm cơ sở khiếu nại hoặc tố cáo.
Tiếp đó, người mua có thể gửi đơn khiếu nại lên chủ đầu tư, sàn giao dịch bất động sản hoặc Sở Xây dựng địa phương để yêu cầu giải quyết. Nếu có dấu hiệu chiếm đoạt tài sản, cần tố giác ngay đến Cơ quan Công an, Viện kiểm sát nhân dân hoặc Cục Cảnh sát điều tra tội phạm kinh tế, Bộ Công an.
