Bắt người phạm tội quả tang là việc bất kỳ một chủ thể nào đó phát hiện một người đang thực hiện hành vi phạm tội hoặc ngay sau khi người đó thực hiện hành vi phạm tội đã đuổi bắt và giải đến cơ quan Công an, Viện kiểm sát hoặc Ủy ban nhân dân.
Người bị bắt quả tang là người đang thực hiện hành vi phạm tội mà hành vi đó cấu thành một tội phạm cụ thể nhưng chưa hoàn thành tội phạm thì bị phát hiện hoặc ngay sau khi thực hiện hành vi phạm tội xong chưa kịp cất giấu công cụ, phương tiện, tẩu tán tang vật phạm tội thì bị phát hiện hoặc bị đuổi bắt.
Căn cứ Điều 111 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 quy định về bắt người phạm tội quả tang như sau:
Điều 111. Bắt người phạm tội quả tang
1. Đối với người đang thực hiện tội phạm hoặc ngay sau khi thực hiện tội phạm mà bị phát hiện hoặc bị đuổi bắt thì bất kỳ người nào cũng có quyền bắt và giải ngay người bị bắt đến cơ quan Công an, Viện kiểm sát hoặc Ủy ban nhân dân nơi gần nhất. Các cơ quan này phải lập biên bản tiếp nhận và giải ngay người bị bắt hoặc báo ngay cho Cơ quan điều tra có thẩm quyền.
2. Khi bắt người phạm tội quả tang thì người nào cũng có quyền tước vũ khí, hung khí của người bị bắt.
3. Trường hợp Công an cấp xã, Đồn Công an phát hiện bắt giữ, tiếp nhận người phạm tội quả tang thì thu giữ, tạm giữ vũ khí, hung khí và bảo quản tài liệu, đồ vật có liên quan, lập biên bản bắt giữ người, lấy lời khai ban đầu, bảo vệ hiện trường theo quy định của pháp luật; giải ngay người bị bắt hoặc báo ngay cho Cơ quan điều tra có thẩm quyền.
Theo đó, bắt người phạm tội quả tang là một trong những trường hợp của biện pháp ngăn chặn bắt người trong tố tụng hình sự mang tính quyền lực nhà nước, tác động trực tiếp đến quyền tự do thân thể và quyền tự do đi lại của con người, do bất kỳ người nào áp dụng đối với người đang thực hiện tội phạm mà bị phát hiện hoặc ngay sau khi thực hiện tội phạm mà bị phát hiện hoặc bị đuổi bắt nhằm ngăn chặn không cho hành vi phạm tội được thực hiện đến cùng hoặc ngăn chặn người phạm tội bỏ trốn, gây khó khăn cho việc giải quyết vụ án, bảo đảm tiến hành các hoạt động tố tụng theo luật định.
Ví dụ: Người vừa cướp giật túi xách của người khác bị người đó phát hiện hô hoán nên bỏ chạy, bị đuổi bắt và bắt được ngay sau đó.
Ngoài chủ thể có thẩm quyền tiến hành tố tụng thì bất kỳ người nào cũng có quyền bắt người phạm tội quả tang, không phân biệt độ tuổi, giới tính, quốc tịch, tôn giáo, tín ngưỡng, thành phần, địa vị xã hội…
Đồng thời, khi bắt người phạm tội quả tang thì người nào cũng có quyền tước hung khí, vũ khí của người bị bắt.
* Lưu ý: Do tính chất cần thiết phải ngăn chặn ngay hành vi phạm tội quả tang và tránh đối tượng phạm tội quả tang bỏ trốn hoặc gây khó khăn, cản trở cho việc giải quyết vụ án nên luật cho phép việc bắt họ có thể diễn ra ở bất kỳ thời điểm nào trong ngày bao gồm cả thời điểm ban đêm (từ 22 giờ đêm hôm trước đến 6 giờ sáng hôm sau).
Thủ tục bắt người phạm tội quả tang
Theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự, trình tự bắt người phạm tội quả tang như sau:
(i) Trường hợp Công an cấp xã, Đồn Công an phát hiện bắt giữ, tiếp nhận người phạm tội quả tang:
– Bước 1: Tiến hành thu giữ, tạm giữ vũ khí, hung khí và bảo quản tài liệu, đồ vật có liên quan;
– Bước 2: Lập Biên bản bắt giữ người, lấy lời khai ban đầu, bảo vệ hiện trường theo quy định của pháp luật;
– Bước 3: Giải ngay người bị bắt hoặc báo ngay cho Cơ quan điều tra có thẩm quyền.
(ii) Trường hợp người bắt người phạm tội quả tang không phải là Công an cấp xã, Đồn Công an:
– Sau khi bắt phải giải ngay người bị bắt đến cơ quan Công an, Viện kiểm sát hoặc Ủy ban nhân dân nơi gần nhất.
– Cơ quan tiếp nhận phải Lập biên bản tiếp nhận và giải ngay người bị bắt hoặc báo ngay cho Cơ quan điều tra có thẩm quyền.
