Dẫn độ được quy định là việc một nước chuyển giao cho nước khác người có hành vi phạm tội hoặc người bị kết án hình sự mà bản án đã có hiệu lực pháp luật đang có mặt trên lãnh thổ của nước mình để nước được chuyển giao truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc thi hành hình phạt đối với người đó.
Bắt người bị yêu cầu dẫn độ là một trong những trường hợp của biện pháp ngăn chặn bắt người trong tố tụng hình sự mang tính quyền lực nhà nước, tác động trực tiếp đến quyền tự do thân thể và quyền tự do đi lại của con người, do chủ thể có thẩm quyền tiến hành tố tụng theo luật định áp dụng đối với cá nhân bị một quốc gia yêu cầu Nhà nước Việt Nam trong khuôn khổ hợp tác quốc tế bắt để tạm giam hoặc thi hành quyết định dẫn độ.
Căn cứ Điều 503 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 quy định về bắt tạm giam người bị yêu cầu dẫn độ như sau:
Điều 503. Bắt tạm giam người bị yêu cầu dẫn độ
1. Việc bắt người bị yêu cầu dẫn độ để tạm giam hoặc thi hành quyết định dẫn độ được thực hiện theo quy định tại Điều 113 của Bộ luật này.
2. Thời hạn tạm giam để xem xét yêu cầu dẫn độ không quá thời hạn trong lệnh bắt giam của cơ quan có thẩm quyền của nước yêu cầu dẫn độ hoặc thời hạn phải thi hành hoặc còn phải thi hành hình phạt tù trong bản án, quyết định hình sự của Tòa án nước yêu cầu dẫn độ.
Trường hợp cần thiết, Tòa án nhân dân khu vực, Tòa án nhân dân cấp tỉnh có thể gửi văn bản yêu cầu cơ quan có thẩm quyền của nước yêu cầu dẫn độ ra lệnh, quyết định tạm giam hoặc gia hạn tạm giam người bị yêu cầu dẫn độ để bảo đảm việc xem xét yêu cầu dẫn độ; văn bản yêu cầu được gửi thông qua Bộ Công an.
Về nguyên tắc, biện pháp ngăn chặn chỉ được áp dụng đối với người bị xem xét yêu cầu dẫn độ hoặc bị dẫn độ khi có đủ các điều kiện:
(i) Tòa án đã có quyết định xem xét yêu cầu dẫn độ đối với người đó hoặc quyết định dẫn độ đối với người đó đã có hiệu lực pháp luật;
(ii) Có căn cứ cho rằng người bị yêu cầu dẫn độ bỏ trốn hoặc gây khó khăn, cản trở việc xem xét yêu cầu dẫn độ hoặc thi hành quyết định dẫn độ.
Chủ thể bị áp dụng biện pháp bắt người bị yêu cầu dẫn độ là cá nhân đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc đang chấp hành án theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền thuộc quốc gia khác khi người đó đang có mặt trên lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Cá nhân này có thể là công dân Việt Nam, công dân của một quốc gia khác hoặc là người không quốc tịch.
Khi được áp dụng đúng căn cứ, trình tự, thẩm quyền theo luật định, biện pháp bắt người bị yêu cầu dẫn độ để tạm giam hoặc thi hành quyết định dẫn độ sẽ ngăn chặn việc họ tiếp tục bỏ trốn, góp phần phát huy hiệu quả tích cực sự hợp tác quốc tế về phối hợp, hỗ trợ để thực hiện hoạt động phục vụ yêu cầu điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án hình sự.
* Lưu ý: Pháp luật không cho phép việc bắt người vào ban đêm (từ 22 giờ đêm hôm trước đến 6 giờ sáng hôm sau), trừ trường hợp phạm tội quả tang hoặc đang bị truy nã. Tuy nhiên, có nhiều trường hợp đối tượng bị yêu cầu dẫn độ đang bị truy nã quốc tế bởi quốc gia yêu cầu dẫn độ nên việc bắt họ vẫn có thể diễn ra vào ban đêm.
