Theo quy định tại Điều 86 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015, chứng cứ là những gì có thật, được thu thập theo trình tự, thủ tục do Bộ luật này quy định, được dùng làm căn cứ để xác định có hay không có hành vi phạm tội, người thực hiện hành vi phạm tội và những tình tiết khác có ý nghĩa trong việc giải quyết vụ án.
Chứng cứ phải được thu thập theo đúng trình tự pháp luật, đảm bảo tính khách quan và hợp pháp. Bản ghi âm “lén” có thể được sử dụng nếu nó được coi là chứng cứ thu thập bởi đương sự để bảo vệ quyền lợi hợp pháp, nhưng cơ quan điều tra hoặc tòa án sẽ kiểm tra nghiêm ngặt.
Căn cứ điểm c khoản 1 Điều 87 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 quy định về nguồn chứng cứ như sau:
Điều 87. Nguồn chứng cứ
1. Chứng cứ được thu thập, xác định từ các nguồn:
…
c) Dữ liệu điện tử;
Theo đó, dữ liệu điện tử là một trong những nguồn chứng cứ trong tố tụng hình sự. Cụ thể, Điều 99 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 quy định về dữ liệu điện tử như sau:
Điều 99. Dữ liệu điện tử
1. Dữ liệu điện tử là ký hiệu, chữ viết, chữ số, hình ảnh, âm thanh hoặc dạng tương tự được tạo ra, lưu trữ, truyền đi hoặc nhận được bởi phương tiện điện tử.
2. Dữ liệu điện tử được thu thập từ phương tiện điện tử, mạng máy tính, mạng viễn thông, trên đường truyền và các nguồn điện tử khác.
3. Giá trị chứng cứ của dữ liệu điện tử được xác định căn cứ vào cách thức khởi tạo, lưu trữ hoặc truyền gửi dữ liệu điện tử; cách thức bảo đảm và duy trì tính toàn vẹn của dữ liệu điện tử; cách thức xác định người khởi tạo và các yếu tố phù hợp khác.
Bản ghi âm được coi là một hình thức dữ liệu điện tử ở dạng âm thanh, nguồn chứng cứ trong vụ án hình sự.
Nếu bản ghi âm có thật và được thu thập theo trình tự, thủ tục do Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 quy định thì được xem là chứng cứ.
Trong tố tụng hình sự, ghi âm thường được dùng trong quá trình hỏi cung bị can; lấy lời khai người đại diện theo pháp luật của pháp nhân thương mại phạm tội; lấy lời khai người làm chứng, người bị hại, đương sự; đối chất; tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố.
Nếu ghi âm vi phạm quyền riêng tư hoặc được thu thập trái pháp luật, nó sẽ không có giá trị chứng minh (Điều 87). Trong thực tiễn, các vụ việc như tranh chấp hợp đồng hoặc khiếu nại hình sự thường chấp nhận ghi âm nếu chứng minh được tính chân thực qua chuyên gia giám định.
Căn cứ khoản 4 Điều 88 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015, khi tiếp nhận băng ghi âm liên quan đến vụ án do những người bào chữa, người bị hại, người làm chứng… cung cấp, cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng phải lập biên bản giao nhận và kiểm tra, đánh giá theo quy định của pháp luật.
Đồng thời, căn cứ khoản 3 Điều 99 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015, giá trị chứng cứ của bản ghi âm sẽ được xác định căn cứ vào cách thức khởi tạo, lưu trữ hoặc truyền gửi; tính toàn vẹn của bản ghi âm; người khởi tạo và các yếu tố phù hợp khác.
Như vậy, việc bản ghi âm “lén” có phải là chứng trong vụ án hình sự hay không là do Tòa án quyết định.
